Komańcza (ukr. Команьча) – wieś w południowo-wschodniej Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Komańcza, w Dolinie rzeki Osławicy i potoku Barbarka (dawniej Kumaniecki Potok). Siedziba gminy Komańcza.Stolica Republiki Komańczańskiej w latach 1918-1919 Od października 1939 r. do sierpnia 1944 r. wieś była siedzibą urzędu gminy w powiecie sanockim, w latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.
Pierwsza wzmianka o wsi Komanycza, Crziemyenna pochodzi z roku 1512. W latach 1340-1772 ziemia sanocka w województwie ruskim. Następnie w latach 1772-1852 znajdowała się w cyrkule leskim, później sanockim. W początkach maja 1849 roku, w czasie Wiosny Ludów rozegrała się tu zwycięska bitwa partyzantów polskich nad wojskami Austrii[1]. Do 1914 powiat sądowy w Sanoku, gmina Bukowsko. W pierwszych dniach listopada 1918 ukraińska ludność z Komańczy oraz okolicznych miejscowości opanowała linie kolejowe od Zagórza do Łupkowa oraz od Zagórza do Chyrowa, oraz ogłosiła powstanie Republiki Komańczańskiej, na czele której stanął jako prezydent Andrij Kyr.
Do 12 września 1939 roku na obszarze powiatu sanockiego województwa lwowskiego, wieś stanowiła garnizon macierzysty Batalionu KOP "Komańcza". W 1939 r. Batalion KOP "Komańcza" w ramach 2 Pułku Piechoty KOP "Karpaty" toczył walki obronne. Prawie wszystkich Żydów wywieziono do obozu zagłady w Zasławiu. Dziś warto zwiedzić miejsce katastrofy samolotu z okresu II wojny światowej.
Nazwa miejscowości może sięgać okresu staroruskiego, wieś miała się nazywać Krzemienna, lecz z czasem przyjęła się nazwa Komańcza, od płynącego tutaj Kumanieckiego Potoku (dawniej Barburka; obecnie Barbarka). Niektóre źródła podają, że nazwa Komańcza związana jest z tatarskim plemieniem Kumanczy, którzy przed wiekami dotarli na te tereny. Miejscowość leżała przy starym szlaku handlowym Sanok-Przełęcz Łupkowska. Nazwa może sugerować związek z etnonimem Komane tj. członków plemienia turańskiego Ko(u)manów w nazewnictwie polskim znanych bardziej jako Połowcy. Plemię to przebywało na Rusi Kijowskiej między XI-XIII wiekiem. Nazwa wsi wiązałaby się wtedy z nazwą osobową Komaneč oznaczającą syna Komana.
Zabytki:
Na uboczu wsi znajduje się klasztor nazaretanek, który był miejscem internowania kardynała Stefana Wyszyńskiego od 27 października 1955 do 26 października 1956, czyli jak powiadają siostry: "zapowiedź przyjazdu przyszła w Święto Chrystusa Króla i wyjazd nastąpił po roku, w ten dzień". Tutaj 16 maja 1956 w święto Andrzeja Boboli napisał Prymas Polski tekst Jasnogórskich Ślubów Narodu Polskiego1955-1956. Pokój, w którym mieszkał kardynał, jest udostępniany zwiedzającym.
Wieś leży na szlaku architektury drewnianej województwa podkarpackiego.
    * Dawna greckokatolicka cerkiew parafialna pw. Opieki Matki Boskiej wybudowana w 1802 r. (od 1963 r. cerkiew filialna prawosławna). W roku 1834 wzniesiono dzwonnicę bramną, a w 1836 r. odbudowano zakrystię. Cerkiew była wielokrotnie remontowana. Z dawnego wyposażenia do 2006 roku zachował się ikonostas z 1832 r. Cechą szczególną jest usytuowanie zakrystii na przedłużeniu sanktuarium, na osi wzdłużnej cerkwi. Cerkiew w Komańczy wraz z dzwonnicą stanowiła jeden z trzech zachowanych (obok Turzańska i Rzepedzi) przykładów wschodniołemkowskiego (tzw. osławskiego) budownictwa sakralnego. 13 września 2006 cerkiew wraz z wyposażeniem doszczętnie spłonęła, strażakom udało się uratować jedynie zabytkową dzwonnicę. Następnego dnia arcybiskup Adam Dubec zapowiedział odbudowę cerkwi w kształcie sprzed pożaru.
    * Greckokatolicka cerkiew parafialna pw. Opieki Matki Boskiej. Została ona przeniesiona ze wsi Dudyńce w 1988 roku i ustawiona na piętrowej murowanej podstawie. Przy cerkwi znajdowało się do niedawna muzeum kultury łemkowskiej, jednak brak miejsca spowodował, że zostało ono zlikwidowane. Sprzęt codziennego użytku Łemków, który znajdował się w muzeum, został częściowo przeniesiony do skansenu w Sanoku, a częściowo rozdany ludziom.
We wsi znajdują się dwie większe bazy noclegowe:
    * Schronisko PTTK (dawniej Podkowiata),
    * prywatne schronisko Orkiestry św. Mikołaja, w którym odbywały się w ostatnich latach spotkania polskiej Rodziny Tęczy.
    * Od roku 1995 w Komańczy na początku sierpnia odbywają się Spotkania Przygraniczne Polski i Słowacji Komańcza-Medzilaborce. Festynowi towarzyszą występy zespołów folklorystyczny i popowych z Polski i Słowacji.

źródło: http://pl.wikipedia.org/wiki/Koma%C5%84cza